Publication date
calendar 30 November 2021
Author
calendar Team KIPR

In brief

Jakie są źródła finansowania organizacji pozarządowych w Polsce?

Po przełomowych wydarzeniach roku 1989 w polskiej polityce i gospodarce zaszło wiele zmian, a uzyskane przez Polaków swobody obywatelskie stworzyły prawdziwą możliwość na tworzenie oficjalnych struktur i organizacji wolnych od politycznych nacisków. Oficjalną gwarancją wolności zrzeszania się była, wchodząca w życie dnia 7 kwietnia 1989 roku, Ustawa – Prawo o stowarzyszeniach, która „umożliwiła obywatelom równego, bez względu na przekonania, prawa czynnego uczestnictwa w życiu publicznym i wyrażania zróżnicowanych poglądów oraz realizacji indywidualnych zainteresowań” [1]Nowe prawo zapoczątkowało dynamiczny rozwój trzeciego sektora.

Ważnym składnikiem potencjału ekonomicznego organizacji pozarządowych, w opinii analityków Głównego Urzędu Statystycznego, są przychody. Ten komponent, obok potencjału społecznego, jest jedną z oznak, które pozwalają na miarodajną ocenę stopnia rozwoju trzeciego sektora[2].

Finansowanie organizacji pozarządowych w Polsce jest zagadnieniem wzbudzającym duże emocje[3]. Tylko w 2018 r. całkowita suma przychodów osiągniętych przez organizacje pozarządowe wyniosła 32,9 mld zł, czyli o prawie 7 mld zł więcej niż w roku 2014, po uwzględnieniu inflacji realny wzrost przychodów organizacji pozarządowych to 23,5 proc. w przeciągu czterech lat[4].

W cyklicznym raporcie Głównego Urzędu Statystycznego możemy znaleźć informację, że w 2018 r. aż 91,6 proc. badanych organizacji pozyskało środki finansowe ze źródeł zewnętrznych takich jak zbiórki publiczne, dotacje, darowizny, odsetki, dywidendy oraz przychód generowany przez prowadzenie działalności gospodarczej. Na 32,9mld zł  przywołanych środków niemalże połowa, bo aż 48,8 proc. była pozyskana przez 69 100 stowarzyszeń i innych, podobnych organizacji społecznych. 31,1 proc. z powyższej sumy uzyskało 14 500 fundacji, natomiast 9,3 proc. przychodów osiągnęły społeczne podmioty wyznaniowe odpowiedzialne za liczbę 1,8 proc. organizacji w ogólnej bazie polskich organizacji społecznych[5].

Polski sektor ngo boryka się z problemem znacznych dysproporcji przychodów, ściśle związanym ze stażem funkcjonowania organizacji – im starsza organizacja tym wyższy osiąga przychód. Współczynnik koncentracji Giniego wyniósł w 2018 r. 0,899. Skala tego zjawiska została dobitnie przedstawiona na poniższym wykresie – przychody powyżej 1 mln zł osiąga tylko 5,2 proc. organizacji[6].

Wykres nr 1

Źródło: GUS: Sektor non-profit w 2018 r., https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/gospodarka-spoleczna-wolontariat/gospodarka-spoleczna-trzeci-sektor/sektor-non-profit-w-2018-roku,1,7.html, str. 63, [dostęp: 01.09.2021].

Organizacje pozarządowe podlegają obowiązkowi składania corocznych sprawozdań finansowych, w ramach których informują odpowiednie organy o swojej działalności merytorycznej oraz finansowej. Katalog danych, które organizacje pozarządowe muszą zawszeć w sprawozdaniu jest wymieniony w załączniku 6 do Ustawy 
z dnia 29 września 1994 t. o rachunkowości[7]. Obejmuje on: nazwę, siedzibę, adres organizacji, numer we właściwym rejestrze sądowym albo ewidencji, w której znajduje się organizacja, wskazanie czasu trwania działalności jednostki, jeżeli jest on ograniczony, wskazanie czy sprawozdanie finansowe zostało sporządzone przy założeniu kontynuowania działalności przez jednostkę w dający się przewidzieć przyszłości oraz czy nie istnieją okoliczności wskazujące na zagrożenie kontynuowania przez nią działalności, omówienie przyjętych zasad polityki rachunkowości, w tym metod wyceny aktywów i pasywów, amortyzacji, ustalenia wyniku finansowego oraz sposobu sporządzania sprawozdania finansowego w zakresie, w jakim ustawa o rachunkowości pozostawia prawo wyboru, opis aktywów trwałych, aktywów obrotowych, pasywów, zobowiązań i rezerwy na zobowiązania, przychodów, kosztów, zysku/straty z działalności statutowej, przychodów, kosztów, zysku/straty z działalności gospodarczej, kosztów ogólnych zarządu, przychodów, kosztów, zysku/straty z działalności operacyjnej, przychodów, kosztów, zysku/straty z działalności finansowej, zysku/straty brutto, wysokości podatku dochodowego, zysku/straty netto[8].

Okres sprawozdawczy jest równy rokowi obrotowemu co do zasady pokrywającemu się z rokiem kalendarzowym. Sprawozdanie finansowe powinno być przyjęte za pomocą uchwały organu wskazanego w statucie (co do zasady są to Walne Zgromadzenie Członków Stowarzyszenia, Rada Fundacji, Komisja Rewizyjna, Organ Nadzoru), a także podpisane przez wszystkich członków zarządu. Uchwała przyjmująca sprawozdanie finansowe jest dołączana do sprawozdania w formie załącznika[9].  Członek zarządu ma prawo do odmówienia podpisania sprawozdania finansowego, jednak w tej sytuacji, jest on zobowiązany do pisemnego uzasadnienia odmowy. Uzasadnienie odmówienia podpisania sprawozdania finansowego także jest dołączane w formie załącznika do sprawozdania finansowego. Sprawozdania finansowe organizacji pozarządowych są adresowane do Urzędów Skarbowych[10]. W sytuacji, gdy stowarzyszenie lub fundacja prowadzą działalność gospodarczą, to są dodatkowo zobowiązane, do przesłania swojego sprawozdania bezpośrednio 
do Krajowego Rejestru Sądowego[11].

W tym miejscu warto podkreślić, że na podstawie obowiązujących w Polsce przepisów organizacje pozarządowe nie są zobowiązane do udostępniania opinii publicznej swoich sprawozdań finansowych. Zatem jedynie organizacje, które prowadzą transparentną politykę zarządzania prezentują swoje sprawozdania.

Specyfika polskiego trzeciego sektora oraz jego finansowania może także zostać przedstawiona w oparciu o wzorcowe przykłady, należących do stworzonego na potrzeby tej analizy podziału na organizacje: społeczne, charytatywne, działające przy spółkach, sportowe, wychowawczo młodzieżowe, można zaobserwować szczególnie istotne dla każdej grupy źródła przychodów. Wynikają one w znacznej mierze z profilu aktywności podejmowanych 
przez organizacje oraz ze skali oddziaływania na opinie publiczną. W tabelach przedstawione zostały dane dotyczące przychodów wygenerowanych przez wybrane organizacje z wyszczególnieniem kapitału wynikającego z działalności statutowej (przychody pochodzące z nieodpłatnej działalności statutowej pożytku publicznego, a także pozostałe przychody z działalności statutowej), pozostałych przychodów operacyjnych oraz przychodów finansowych (wśród których można wskazać dywidendy, udziały w zyskach, odsetki, zysk ze zbycia inwestycji, a także inne). 

  • Fundacja ORLEN
Źródła przychodówDane za rok 2019 w zł% przychoduDane za rok 2020 w zł% przychodu
przychody z działalności statutowej45 963 753,66 zł99,84%165 931 358,57 zł99,99%
przychody z działalności gospodarczej0,00 zł0,00%0,00 zł0,00%
Pozostałe przychody operacyjne274,00 zł0,00%107,30 zł0,00%
Przychody finansowe 72 756,90 zł0,16%20 589,40 zł0,01%
suma przychodów46 036 784,56 zł 165 952 055,27 zł 
  • Polskie Towarzystwo Taneczne
Źródła przychodówDane za rok 2019 w zł% przychoduDane za rok 2020 w zł% przychodu
Przychody netto ze sprzedaży i zrównane z nimi747 361,75 zł98,36%483 634,0099,15%
Pozostałe przychody operacyjne12 149,12 zł1,60%4 000,810,82%
Przychody finansowe346,06 zł0,05%134,320,03%
suma przychodów759 856,93 zł 487 769,13 
  • Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży
Źródła przychodówDane za rok 2019 w złDane za rok 2020 w zł
suma przychodów113 767,19 zł145 576,98
  • Stowarzyszenie Przymierze Rodzin
Źródła przychodówDane za rok 2019 w zł% przychoduDane za rok 2020 w zł% przychodu
przychody z działalności statutowej33 202 459,11 zł98,89%35 597 912,74 zł98,76%
przychody z działalności gospodarczej0,00 zł0,00%0,00 zł0,00%
Pozostałe przychody operacyjne354 772,87 zł1,06%431 647,15 zł1,20%
Przychody finansowe 18 490,68 zł0,06%14 299,90 zł0,04%
suma przychodów33 575 722,66 zł 36 043 859,79 zł 
  • FUNDACJA RAKNROLL
Źródła przychodówDane za rok 2019 w zł% przychoduDane za rok 2020 w zł% przychodu
przychody z działalności statutowej8 458 292,59 zł98,13%7 087 572,13 zł90,60%
przychody z działalności gospodarczej120 476,60 zł1,40%707 676,65 zł9,05%
pozostałe przychody operacyjne35 897,06 zł0,42%23 396,42 zł0,30%
przychody finansowe4 892,85 zł0,06%4 512,00 zł0,06%
suma przychodów8 619 559,10 zł 7 823 157,20 zł 

Autor: Dominik Zdebik


[1] Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. 1989 Nr 20, poz. 104).

[2] GUS: Sektor non-profit w 2018 r., https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/gospodarka-spoleczna-wolontariat/gospodarka-spoleczna-trzeci-sektor/sektor-non-profit-w-2018-roku,1,7.html, [dostęp: 01.09.2021].

[3] Instytut na rzecz kultury prawnej Ordo Iuris: Fundacja Batorego po raz kolejny odmawia informacji o procedurze podziału 37 mln euro z funduszy norweskich, https://ordoiuris.pl/wolnosci-obywatelskie/fundacja-batorego-po-raz-kolejny-odmawia-informacji-o-procedurze-podzialu-37, [dostęp: 25.08.2021].

[4] GUS: Sektor non-profit w 2018 r., https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/gospodarka-spoleczna-wolontariat/gospodarka-spoleczna-trzeci-sektor/sektor-non-profit-w-2018-roku,1,7.html, [dostęp: 01.09.2021].

[5] GUS: Sektor non-profit w 2018 r., https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/gospodarka-spoleczna-wolontariat/gospodarka-spoleczna-trzeci-sektor/sektor-non-profit-w-2018-roku,1,7.html, [dostęp: 01.09.2021].

[6] GUS: Sektor non-profit w 2018 r., https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/gospodarka-spoleczna-wolontariat/gospodarka-spoleczna-trzeci-sektor/sektor-non-profit-w-2018-roku,1,7.html , [dostęp: 01.09.2021].

[7] Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (tj. Dz. U. 1994 Nr 121 poz. 591).

[8] Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (tj. Dz. U. 1994 Nr 121 poz. 591).

[9] Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 2261), Ustawa z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 2167).

[10] Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 2261), Ustawa z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 2167).

[11] Serwis informacyjno-usługowy dla przedsiębiorców: Kto i kiedy musi składać sprawozdanie finansowe, https://www.biznes.gov.pl/pl/firma/podatki-i-ksiegowosc/chce-prowadzic-ksiegowosc/kto-i-kiedy-musi-skladac-sprawozdania-finansowe-do-krs, [dostęp: 01.09.2021].

Related Publications

Subscribe to our newsletter

 

Subscribe to our newsletter