Aktualności

Sanowisko KIPR

KIPR ocenia projekt ustawy UDER105 w jego obecnym kształcie jednoznacznie negatywnie. Proponowane rozwiązania mogą:

• ograniczyć obywatelom dostęp do informacji podatkowych;
• utrudnić kontrolowanie prawidłowości rozliczeń;
• pogłębić wykluczenie seniorów i osób niekorzystających z narzędzi cyfrowych;
• ograniczyć możliwość korzystania z ulg i odliczeń;
• osłabić mechanizm przekazywania 1,5% podatku organizacjom społecznym;
• zwiększyć obowiązki administracyjne przedsiębiorców zamiast je ograniczyć.

Konfederacja Inicjatyw Pozarządowych Rzeczypospolitej apeluje o odstąpienie od projektowanych zmian i zachowanie obowiązku automatycznego przekazywania podatnikom informacji PIT-11. Obrona dostępu obywateli do tego dokumentu jest jednocześnie obroną praw podatnika oraz niezależności finansowej organizacji społeczeństwa obywatelskiego.

Konfederacja Inicjatyw Pozarządowych Rzeczypospolitej negatywnie ocenia projekt ustawy UDER105, zakładający zniesienie obowiązku automatycznego przekazywania podatnikom informacji PIT-11. W ocenie KIPR proponowane rozwiązanie nie stanowi rzeczywistej deregulacji, lecz może ograniczyć prawa podatników, utrudnić korzystanie z ulg oraz osłabić mechanizm przekazywania 1,5% podatku organizacjom pożytku publicznego.

Projekt przewiduje, że PIT-11 nie byłby już przekazywany podatnikowi automatycznie, lecz udostępniany przez płatnika dopiero na jego wniosek. Takie rozwiązanie przenosi na obywatela obowiązek podjęcia dodatkowych działań w celu uzyskania podstawowego dokumentu dotyczącego jego własnych dochodów i rozliczeń podatkowych.

Zagrożenie dla mechanizmu 1,5% podatku

Najpoważniejsze zastrzeżenia KIPR dotyczą wpływu projektu na finansowanie organizacji pożytku publicznego. W 2025 roku ponad 16 milionów podatników przekazało organizacjom społecznym w ramach mechanizmu 1,5% około 2,28 mld zł. Dla wielu mniejszych, lokalnych i wyspecjalizowanych organizacji środki te są niezbędne do kontynuowania działalności, udzielania pomocy oraz zapewnienia wkładu własnego do projektów społecznych.

Decyzja o przekazaniu 1,5% powinna być coroczną, aktywną i świadomą decyzją obywatela. Automatyzacja rozliczenia, połączona z ograniczeniem obiegu PIT-11, może doprowadzić do sytuacji, w której podatnicy przestaną świadomie wybierać organizację lub cel szczegółowy.

Na zmianie mogą skorzystać przede wszystkim największe i najbardziej rozpoznawalne organizacje, posiadające utrwaloną bazę podatników i znaczne budżety promocyjne. Koszty poniosą natomiast organizacje mniejsze, nowe i mniej zasobne, które docierają do darczyńców przede wszystkim podczas corocznego okresu rozliczeń.

PIT-11 to nie tylko dokument techniczny

Informacja PIT-11 pełni ważną funkcję informacyjną, kontrolną i dowodową. Pozwala podatnikowi sprawdzić, czy płatnik prawidłowo wykazał wysokość przychodów, koszty ich uzyskania, pobrane zaliczki oraz składki. Umożliwia również porównanie tych danych z zeznaniem przygotowanym w systemie Twój e-PIT.

W przypadku przekazania administracji skarbowej błędnych lub niepełnych informacji podatnik, który nie otrzyma PIT-11, może nie zauważyć nieprawidłowości. Może wówczas zaakceptować błędne zeznanie, zapłacić podatek w niewłaściwej wysokości albo otrzymać niższy zwrot. Jednocześnie to podatnik nadal ponosi odpowiedzialność za poprawność swojego rozliczenia.

Dodatkowa bariera dla seniorów

Szczególnie dotkliwe skutki projektowanej zmiany mogą odczuć seniorzy oraz osoby wykluczone cyfrowo. Wiele z nich nie korzysta samodzielnie z usługi Twój e-PIT, lecz rozlicza się przy pomocy członków rodziny, księgowych, organizacji społecznych lub prostych programów podatkowych.

Otrzymany PIT-11 jest dla takich osób czytelnym punktem wyjścia do rozliczenia. Model oparty na składaniu wniosku wymaga natomiast znajomości nowych przepisów, wskazania właściwego płatnika, sformułowania żądania i dopilnowania jego realizacji. Nie jest to uproszczenie, lecz stworzenie kolejnej bariery w dostępie do informacji.

Ryzyko utraty ulg i odliczeń

System Twój e-PIT nie posiada pełnej wiedzy o sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej podatnika. Nie jest również w stanie automatycznie uwzględnić wszystkich wydatków i okoliczności uprawniających do skorzystania z ulg.

Brak PIT-11 i rezygnacja ze świadomej analizy rozliczenia mogą spowodować, że podatnik nie skorzysta z przysługującej mu preferencji, zastosuje nieprawidłowe koszty uzyskania przychodów albo błędnie ustali dochód przy rozliczeniu wspólnym czy przychodach uzyskiwanych od kilku płatników.

W efekcie wpływy budżetowe mogą wzrosnąć nie wskutek jawnej zmiany zasad opodatkowania, lecz dlatego, że część obywateli nie będzie świadoma swoich praw albo nie będzie potrafiła z nich skorzystać.

Pozorna deregulacja

Obowiązujący system przekazywania PIT-11 funkcjonuje od wielu lat, a przedsiębiorcy dostosowali do niego systemy kadrowo-płacowe i procedury elektronicznego obiegu dokumentów. W wielu przypadkach przekazywanie informacji podatnikom jest już w pełni zautomatyzowane.

Zastąpienie tego procesu indywidualną obsługą wniosków może oznaczać konieczność tworzenia nowych procedur, ponoszenia kosztów wdrożenia oraz obsługi dodatkowych zapytań i reklamacji. Projekt nie gwarantuje więc rzeczywistych oszczędności dla pracodawców.